सिन्धुली । राष्ट्रिय गौरवको आयोजना सुनकोशी मरिण डाईभर्सनको बाँध निर्माण र पावर हाउस निर्माणको काममा अत्यधिक ढिलाई भएपछि उर्जा, जलश्रोत तथा सिंचाई मन्त्री दिपक खड्काले आयोजना निर्माण स्थलको अनुगमन गरेका छन । आयोजनाको बाँध र पावरहाउस निर्माण क्षेत्रमा मन्त्री खड्काले मन्त्रालय, सिंचाई विभागको टोली र प्राविधिक टोली सहित आयोजना निर्माण स्थलको अध्ययन गरेका हुन ।
सुरुङ छिचोलिएको एक वर्ष नाघीसक्दा पनि बाँध निर्माणले गति लिन नसकेपछि आयोजनाको प्रगति हेर्न मन्त्री सहितको टोलीले आईतबार सुनकोशी नदिमा बाँध बन्ने स्थल र पावर हाउसको अनुगमन गरे ।
अनुगमनपछि सिन्धुलीमाढीमा प्रेस युनियन सिन्धुलीले आकस्मिक रुपमा आयोजना गरेको पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै मन्त्री खड्काले आयोजना निर्माणको काम ढिलाई भएको र आयोजनाको ठेक्का तोड्ने वा नतोड्ने भन्ने विषयमा अनुगमन पछि वृहत छलफल गरि टुंगोमा पुगिने बताए ।
आयोजनालाई नयाँ ठेक्काबाट गर्ने की सुधारात्मक भएमा निरन्तरता दिने भन्ने कुरा निर्माणको जिम्मा लिएको पटेल रमण जेभिले दिलाउने विश्वास कामको मुल्यांकनबाट गरिने उनले बताए । बाढीका कारण आएको समस्या बाहेक अन्य समस्या सम्बोधन गर्न नसकिने पनि मन्त्री खड्काले बताएका छन ।
आयोजनाको बाँध निर्माण, तथा पावर हाउस निर्माणको जिम्मा लिएको पटेल रमण जेभिले समयमा काम नगर्दा काममा ढिलाई भएको सुनकोशी मरिण डाईभर्सन आयोजनाले जनाएको छ । सम्झौताको २८ महिनासम्म पनि कामको प्रगति ८.८१ प्रतिशत मात्र रहेको आयोजनाका निमित्त प्रमुख बद्री कार्कीले जानकारी दिएका छन ।
आयोजनाको सुनकोशी नदीमा बाँध निर्माण, हात्तिटारमा रहेको माझी बस्तीको जग्गा उकास, विपी राजमार्ग डाईभर्सन रोड निर्माण र विद्युतको पावर हाउस तथा सर्जसफ्ट निर्माणका लागि निर्माण कम्पनीले जनवरी १, २०२३ मा आयोजनाको कामको ठेक्का लिएको थियो । सम्झौताको १६ सय ५० दिन अर्थात साढे चार वर्ष उक्त ठेक्काको अवधि रहेको छ । १४ अर्व ७ करोड ५९ लाख ९ हजार ३ सय १९ रुपैंया लागतको ठेक्का पाएको निर्माण कम्पनीले विभिन्न बाहना देखाउँदै काममा तदारुकता नदेखाएको आयोजनाले जनाएको छ ।
आयोजनाले जग्गा प्राप्ती, वन र सडकसँग जोडिएका समस्या समाधान गर्न सहजीकरण गरे पनि निर्माण कम्पनीले निर्माणको काम अगाडि बढाएको छैन । २०८१ असोज पछि निर्माण प्रगति शुन्यको अवस्थामा रहेको कार्कीले बताए । सात आठ सय कामदार सहित काम तिव्र गतिमा लानुपर्नेमा ३०, ३२ जना कामदार मात्र फिल्डमा काममा खटाएको आयोजनाको आरोप छ । निर्माणको कामप्रति असन्तुष्टी जनाउँदै आयोजनाले पटक पटक निर्माणमा ताकेता गरेको, पटक पटक छलफल गरेको भए पनि काम अगाडी नबढेको आयोजनाले जनाएको छ ।
आयोजनाको सम्झौता अनुसारको फिजिकल प्रगति नभएपछि आयोजनाले पेश्की रकम फिर्ता गराउने र सम्झौता तोड्ने विषयमा छलफल अगाडि बढाएको छ । तथापी निकास निस्केको छैन । राष्ट्रिय गौरवको आयोजना भएको र काम समयमा हुन नसकेकाले आयोजनालाई पनि समस्या परेको छ ।
सुनकोशी नदीमा करिब ३० मिटर अग्लो र १ सय ५८ मिटर लामो बाँध निर्माण भएपछि १३.३ किलोमिटर लम्बाइको सुरुङ मार्फत कमलामाई नगरपालिका–२, कुसुमटारस्थित मरिण खोलामा पानी खसालिने गरि निर्माण सुरु भएको आयोजनाको काम सुस्त भएपछि सबैको चासो बढेको छ । सुनकोशीमा ६६.२९ मिटर हेटेडबाट पानी झारेर ३१.०७ मेघावाट विद्युत् उत्पादन गरिने आयोजनाको लक्ष छ । अहिलेसम्म १५ अर्ब ९७ करोड बजेट खर्च हुँदा समग्र आयोजनाको भौतिक प्रगति भने ३५ प्रतिशत मात्र भएको छ ।
यता निर्माण कम्पनी पटेल रमण जेभिका प्रोपाईटर रमण महतोले आयोजना कार्यालयले निर्माणको काम अगाडि बढाउन सहयोग नगरेको बताए । उनले गत असोजको बाढीका कारण लामो समय काम अवरुद्ध भएकाले पनि समस्या सृजना भएको बताए । बाढीले ६ महिनाको स्टक निर्माण सामग्री सहित ४० करोडको क्षती गरेकाले पनि समयमा काम गर्न र भौतिक प्रगति देखाउन नसकिएको बताए ।
महतोले विपी राजमार्गमा हेभि मेसिनरी इक्युपमेन्ट लान १६ महिनामा अनुमती पाएको, बाढीका कारण खुर्कोटको पुल र विपी राजमार्गमा भएको क्षतिले दुई महिना काम रोक्नु परेको, पावर हाउसमा साईड समयमा नपाएको, आयोजनाबाट सहजीकरण नभएको, लोडसेडिङको समस्या, दक्ष, अदक्ष मेनपावरको समस्या लगाएतका कारणले काम ढिलो भएको बताए ।
महतोले निर्माणका लागि लिएको पेश्की रकम लगानी भईसकेको र गत असोजदेखि आयोजना कार्यालयले भुक्तानी नदिएको दावी गरे । उनले आयोजनाले प्रगति थोरै देखाएर काम नभएको भने पनि फिल्डमा १५ प्रतिशत काम भईसकेको दावी समेत गरेका छन ।
विपी राजमार्गको डाईभर्सन दुरी घटाउने गरी अनुमति नपाएको पनि उनले बताएका छन । सम्झौता र स्टमेट अनुसार ३ किलोमिटर विपी राजमार्ग डाईभर्सन गर्नुपर्ने अवस्था छ तर निर्माण कम्पनीले त्यसको दुरी परिमार्जन गर्न चाहेको भए पनि स्वीकृती नपाएको जनाएको छ ।
यो आयोजनाबाट ३१.०७ मेघावाट विद्युत् उत्पादनसँगै तराईका बारा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी र धनुषाको १ लाख २२ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा सिँचाइ सुविधा पुग्ने सरकारको लक्ष छ ।
सुरुङको ‘ब्रेक थ्रु’ २२ महिनाभित्र गर्ने लक्ष्य सरकारको थियो । सुरुङ निर्माणका लागि ठेक्का पाएको चिनियाँ कम्पनी चाइना ओभरसिज इन्जिनियरिङ (कोभेक) ले टनेल बोरिङ मेसिनबाट १८ महिनामा ०८१ वैशाख २६ मा सुरुङ निर्माणको काम सकेको थियो । अहिले सुरुङ फिनिसिङको सबै काम सकिएको छ ।
रमण–पटेल जेभीले सुनकोशी आयोजनाको हेडवक्र्स, मेकानिकल र सिभिल लगायतको संरचना निर्माणको लागि अनुमानित लागतभन्दा ३२ प्रतिशत कम रकम कबोल गरेर ठेक्का हात पारे पनि पावर हाउसको काम शुन्य देखिन्छ । हेडवक्र्सको जमिन मुनीको केहि काम भएको भए पनि अन्य कुनै काम हुन सकेको देखिदैन ।
