मरिण गाउँपालिकामा बैकल्पिक उर्जाको प्रयोगको अवस्था के छ ?
बैकल्पिक उर्जामा विशेष गरि वायोग्याँस, सुधारिएको चुलो, सोलारको प्रयोग गर्ने मानिसहरु मरिणमा छन । उनीहरुले विभिन्न संघसंस्था स्थानीय सरकार लगाएतको सहयोगमा प्रयोग गरेका छन भने कतिपयले आफै पनि प्रयोग गरेका छन ।
बैकल्पिक उर्जा सम्बन्धि गाउँपालिकाको नीति के छ ?
हामी बैकल्पिक उर्जाको नीतिको निम्ति केहि छलफल भएको छ तर नीति बनिसकेको अवस्था छैन । पहिलो त विद्युतको केन्द्रीय प्रसारण लाईन पु¥याउने सोंच गाउँपालिकाको हो । यद्यपी भौगोलिक विकटता, अव्यवस्थित बसोबासले गर्दा केन्द्रीय प्रसारण लाईन पु¥याउन असाध्यै खर्चिलो छ । लगानी धेरै हुने, उपभोक्ता कम हुने, वर्षाको समय, हावा हुरीको समयमा लाईनमा समस्या आउने हुदा की एकीकृत वस्ति विस्तार गर्नुपर्छ । कि त छरिएको बस्ती रहेका ठाउँमा बैकल्पिक उर्जाको प्रयोग बढाउनुपर्छ । बत्तिको पहुँचमा सबैलाई पु¥याउन स्थानीय सरकारले बैकल्पिक उर्जाबारे सोच्दै छ । वैकल्पिक उर्जामा पहुँच कसरी पु¥याउने भन्ने बारेमा छलफल भईरहेको छ । विभिन्न सामाजिक संघसंस्थाहरु, सरोकारवालाहरुसँग समन्वय गरेर हामीले त्यसमा लगानी गर्ने छौं । विद्युत पुग्ने ठाउँमा लगानी नगर्ने र अन्य ठाउँमा वैकल्पिक उर्जामा लगानी गर्ने हाम्रो सोंच छ ।
वैकल्पिक उर्जा प्रवद्र्धनमा गाउँपालिकाले कस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ ?
गाउँपालिकाले पिछडिएको जाती, भुगोल, वर्ग, लिंगलाई अनिवार्य रुपमा बैकल्पिक उर्जामा समावेश गर्न खोजेको छ । गतवर्ष वडा नं. १ का ५२ परिवारलाई २० वाटको सोलार वितरण गरेका छौं । वडा नं. ७ को थामी बस्तीमा वायोग्याँस निर्माण गर्ने काम भएको छ । यस्तै वडा नं. ४ का विपन्न परिवारका १५ घरमा वायोग्याँस निर्माण गरेको छ । बैकल्पिक उर्जामा गोबरग्याँसको अरुको तुलनामा बढी महत्व छ । मरिण गाउँपालिकाको दक्षिण चुरे क्षेत्रमा पर्ने तीनवटा वडा ३, ४ र ५ मा चरिचरण, दाउरा बन्द गरि वनको संरक्षण गर्नका लागि अनिवार्य रुपमा गोबरग्याँसको प्रयोग गर्ने गरि हरेक घरमा गोवरग्याँस बनाउने गरि गाउँपालिकाले सोंचेको छ । राष्ट्रपति चुरे संरक्षणको वोर्डसँग पनि यो विषयमा छलफल भईरहेको छ । संघिय र प्रदेशका सांसदहरुले पनि यसमा चासो देखाईरहनु भएको छ । चुरेलाई कसरी जोगाउन सकिन्छ ? भन्ने हिसावले सोंचेका छौं र वैकल्पिक उर्जाका रुपमा ३ वटा वडालाई फोकस गरेका छौं । उर्जा क्षेत्रसँग काम गर्ने सरोकारवालासँग पनि यो विषयमा पटक पटक छलफल भएको छ ।
बैकल्पिक उर्जामा महिलाहरुको सहभागिताका लागि कुनै कार्यक्रम छ ?
ठ्याक्कै गाउँपालिकाको त्यस्तो कार्यक्रम त छैन । सोंचेका छौं । अहिलेसम्मको सुनौलो हजार दिन, ग्रामीण प्रविधि केन्द्र, बैकल्पिक उर्जा प्रवद्र्धन केन्द्र लगाएतका संस्थाले काम त गरे तर गोवरग्याँसको प्रयोग गर्नेहरु भने कम छन । गोबरग्याँस, सुधारिएको चुलोले धुवा कम हुने हुदा, फोक्सोको समस्या, स्वासप्रस्वासको समस्या, आँखाको समस्या पनि कम गर्छ । दाउराको पनि कम खपत हुन्छ । अत ः गोवरग्याँस र सुधारिएको चुलोको प्रयोगलाई बाध्यात्मक बनाउन जरुरी छ । यसका लागि चेतना जगाउन पनि आवश्यक छ । स्वास्थ्य शिक्षासँग जोडेर सचेतनाका कार्यक्रम पनि सुरु गरेका छौं ।
बैकल्पिक उर्जाको प्रयोगको लाभ कसले बढी लिएको छ ?
बैकल्पिक उर्जाको लाभ सबैले लिन्छन । बढी फाइदा भने महिला, बालबालिका र वुढापाकालाई हुन्छ । महिलाले समयमा सजिलो गरि भान्साको काम गर्न सक्छन भने बालबालिकाको स्याहारका लागि र स्वास्थ्यका लागि पनि सुधारिएको चुलो, गोबरग्याास जस्ता कुराहरुको प्रयोगले फाइदा हुन्छ । अझ सुत्केरी, गर्भवति महिलाहरुलाई धुवाँरहित रुपमा बस्न पाउनु झनै फाइदाको कुरा हो । त्यस्तै यस्ता उर्जाको प्रयोगकर्ता पनि महिला नै हुन ।
(यो अन्तर्वार्ता नेपाल वातावरण पत्रकार समूहको फेलोसिपको लागि तयार गरिएको हो ।)
