सिन्धुली । सिन्धुलीका प्राविधिक शिक्षा प्रदान गर्नका लागि सम्बन्धन लिएका विद्यालयहरुले यतिवेला विद्यार्थी अभाव झेलेका छन । विद्यार्थी नपाएर प्राविधिक विद्यालयहरु बन्द हुने अवस्थामा पुगेका छन । जेनतेन चलेका विद्यालयहरुमा पनि विद्यार्थीको संख्या घट्दो क्रममा रहेको छ । जिल्लाका कतिपय विद्यालयहरुले नयाँ शैक्षिक शत्रमा एकजना पनि विद्यार्थी भर्ना गर्न सकेका छैनन । केहि विद्यालयहरु यस अघिका वर्षहरुमा नै बन्द भईसकेका छन ।
कमलामाई नगरपालिका वडा नं. ५ को सिलामेमा रहेको कमला जनज्योति मावि जिल्लाको एक मात्र वन विज्ञान पढाई हुने विद्यालय हो । यो विद्यालयले चालु शैक्षिक शत्रमा एक जना पनि नयाँ विद्यार्थी पाउन सकेन । उक्त विद्यालयमा विद्यालय भर्ना हुन नसकेपछि विद्यालयको वन विज्ञानमा यो वर्षको पढाई बन्द भएको विद्यालयका प्रधानाध्यापक विष्णु फुयाँलले बताए ।
उनका अनुसार बग्रेल्ती प्राविधिक शिक्षा अध्यापनको अनुमति दिने र खर्चिलो पढाई भएका कारण पनि प्राविधिक शिक्षामा आकर्षण घट्दै गईरहेको छ । लगानी गरे अनुसार राज्यले रोजगारी दिन नसक्दा पनि धेरै विद्यार्थीको आकर्षण घट्दै गएको फुयाँलको अनुभव छ । फुयाँलका अनुसार सिटिईभिटीको सम्बन्धन प्राप्त विद्यालयले कम्तिमा १५ जना विद्यार्थी नभएमा खर्च धान्न सक्दैनन ।
यहि शैक्षिक सत्रमा मावि गडौलीमा रहेको जियोमेट्रिक इन्जियरिङमा पनि विद्यार्थी भर्ना शुन्य भयो । विद्यालयका सहप्रधानाध्यापक रमेश कार्कीका अनुसार यो वर्ष विद्यार्थी भर्ना हुनै आएनन । जसका कारण जियोमेट्रिक इन्जिनियरिङको पहिलो वर्षको पढाई नै बन्द भयो ।
कमलामाई नगरपालिका ६ मा सञ्चालित प्राविधिक प्रशिक्षण केन्द्र रातामाटामा पनि रेडियोग्राफीमा यो वर्ष विद्यार्थी नै भएनन । विगत दुई वर्षदेखि सरकारको नीतिका कारण सिएमए र अनमीको १८ महिने कोर्सको पढाई पनि बन्द भएको छ । प्रशिक्षण केन्द्रमा अहेव र नर्सिङ मात्र पढाई भईरहेको प्रिन्सिपल सुरेन्द्र विष्टले बताए । उनका अनुसार स्वास्थ्य जस्तो महत्वपूर्ण क्षेत्रमा जनशक्तिको अभाव हुँदा हुदै पनि पढ्ने विद्यार्थीको अभाव छ ।
कारण सिटिईभिटीको पढाई खर्चिलो छ । समयावधि लामो र शैक्षिक प्रक्रिया नै अव्यवस्थित छ । उनी भन्छन्, ‘प्राविधिक शिक्षा महंगो छ, शैक्षिक प्रक्रियामा ढिला सुस्ती छ, रोजगारीको ज्ञारेन्टी पनि छैन । जसका कारण प्राविधिक धारमा नगई दुई वर्षे प्लस टु गर्ने र विदेशीने लहर चलेको छ ।’
कमला मावि ढुंग्रेवास १२ कक्षामा देशकै उत्कृष्ट नतिजा ल्याउने विद्यालय हो । यो विद्यालयले २०७४ सालदेखि बाली विज्ञान पढाउँदै आएको थियो । यो विद्यालयमा पनि विद्यार्थीको अभाव भएको छ । यो वर्ष बाली विज्ञानमा ३ जना विद्यार्थी पढ्नका लागि भर्ना हुन आए ।
तिनपाटन १ बेलघारीमा रहेको चन्द्रावति माविमा १८ महिने सव ओभर सियर र ३ वर्षे ओभरसियर पढाई हुन्थ्यो । उक्त पढाई २०७७ देखि नै विद्यार्थीको अभावमा बन्द भयो । तिनपाटन २ भिमस्थानमा रहेको भवानी माविमा १८ महिने भेटेनरी जेटिए पढाई हुन्थ्यो त्यो पनि विद्यार्थी नपाएपछि तीन वर्षदेखि नै बन्द छ ।
हरिहरपुरगढीमा सञ्चालनमा रहेका दुई प्राविधिक धारका विद्यालयले दुई वर्षदेखि पढाई बन्द गरेर बसेका छन । क्यानेश्वर मावि क्यानखोलामा रहेको तीनवर्षे बाली विज्ञान र भानुभक्त मावि तिनकुनामा चलेको कम्प्युटर इन्जिनियरिङ पनि विद्यार्थी नपाएकै कारण बन्द भयो ।
जनज्योति मावि खुर्कोटमा सिविल इन्जिनियरिङमा यो वर्ष तीन जना विद्यार्थी मात्र भर्नाका लागि आए । खर्च धान्न नसकिने भएपछि पढाई नगरिएको विद्यालयका प्रधानाध्यापक यज्ञ बहादुर राईले बताए । पुरानो भर्नाका विद्यार्थीको पढाई सकिदा यो विद्यालय पनि बन्द हुने अवस्थामा पुगेको छ ।
गोलञ्जोरकै कौशिका मावि ग्वालटारमा रहेको १८ महिने भेटेनेरी पढाई २ वर्षदेखि बन्द भएको छ । यस्तै मावि नयाँखर्क गोलञ्जोरको बाली विज्ञानको पढाई पनि तीन वर्षदेखि बन्द छ । सुनकोशी मावि सोखुमा रहेको १८ महिने बाली विज्ञानको पढाई ३ वर्षदेखि बन्द छ ।
कोटा पुग्नै सकस
जिल्लाका चलेका भनिएका सात प्राविधिक विद्यालयहरुमा पचास प्रतिशत कम विद्यार्थी भर्ना भएको देखिएको छ । ती मध्ये सामुदायिक स्तरको साझेदारी समेत रहेको सिन्धुली सामुदायिक प्राविधिक शिक्षालयमा गत वर्षदेखि नै सिटिईभिटीले निर्धारण गरेको कोटामा विद्यार्थी भर्ना हुन सकेनन । तीनवर्षे पशु विज्ञानमा यो वर्ष ४० को कोटामा २४ जना भर्ना भए । गतवर्ष १८ जना मात्र भर्ना भएका थिए । यस्तै सोहि शिक्षालयमा डिप्लोमा सिभिल इन्जिनियरिङ मा यो वर्ष ४८ जनाको कोटामा २३ जना मात्र भर्ना हुन आए । विद्यालयका आर्थिक प्रशासन प्रमुख सन्तोष सापकोटाका अनुसार सिटिईभिटीको भर्ना प्रक्रियादेखि परीक्षा र रिजल्टमा देखिएको ढिलासुस्तीले समस्या भईरहेको छ ।
दुधौलीमा रहेको मावि पचरुखीमा यो वर्षदेखि जियोमेट्रिक इन्जिनियरिङको पढाई सुरु गरेको छ । उक्त विद्यालयमा पनि कोटा अनुसार विद्यार्थी भर्ना भएका छैनन । तथापी अन्य प्राविधिक शिक्षालयमा भन्दा विद्यार्थी भर्नाको अवस्था राम्रो छ । ४८ जनाको कोटा रहेको विद्यालयमा ३९ जना विद्यार्थी भर्ना भएको विद्यालयका प्रधानाध्यापक प्रेम भट्टराईले बताएका छन ।
तिनपाटन गाउँपालिकाकै मावि लाम्पानटारमा रहेको मावि लाम्पानबतासेमा कृषि वाली विज्ञान र सिविल इन्जिनियरिङ पढाई हुन्छ । सिविल इन्जिनियरिङतर्फ ४८ जनाको कोटामा यो वर्ष २६ जना भर्ना भए । अघिल्लो वर्ष पनि २५ जना विद्यार्थी भर्ना भएका थिए । गत वर्षदेखि विद्यालयमा विद्यार्थीको अनुपात पचास प्रतिशतले घट्न थालेपछि विद्यालयले ५० प्रतिशत शुल्क मिनाहा ग¥यो । पचास प्रतिशत शुल्क घटाउँदा पनि यो वर्ष विद्यार्थी पाउन मुस्किल भयो । विगतमा १ लाख ८० हजार रुपैंया शुल्क लिने गरेको विद्यालयको शुल्क ९० हजारमा झ¥यो तर विद्यार्थी बढेनन । बाली विज्ञानमा चालिस जनाको कोटा रहेको यो विद्यालयमा २२ जना मात्र भर्ना भए । विद्यार्थी संख्या बढाउन र खर्च व्यवस्थापन गर्न तिनपाटन गाउँपालिकाका ११ वटा वडाले कृषि प्राविधिक पढाउन प्रत्येक वडाबाट एक जनालाई छात्रवृति अनिवार्य गर्ने सहमति गरिएको छ । कार्यान्वयनमा आई नसकेको विद्यालयका प्रधानाध्यापक सुनलाल तामाङले बताए । यो विद्यालयमा चारवर्षदेखि कृषि बाली विज्ञान चलेको हो ।
यो वर्षदेखि कम्प्युटर इन्जिनियरिङ (डिप्लोमा) सुरु गरेको सिद्धवावा मावि पानीट्यांकीमा पनि उल्लेख्य विद्यार्थी छैनन । ४० जनाको कोटामा जम्मा २७ जना विद्यार्थी भर्ना भएका छन । अहिलेसम्म व्यवस्थापन हुदै आएको सिद्धज्योति मावि फास्रेटारले पनि यो वर्ष सन्तोष जनक विद्यार्थी पाउन सकेन । जसका कारण प्राविधिक धार चलाउने नचलाउने भन्ने दोहोरो मनसायबाटै विद्यालयको पढाई सुरु गरिने भएको छ । ४० जनाको कोटा रहेको वाली विज्ञानमा यहाँ २० जना विद्यार्थी भर्ना भए । पशु विज्ञानतर्फ ४० जनाको कोटामा जम्मा ९ जना मात्र विद्यार्थी हुन आएको प्रधानाध्यापक योगेन्द्र प्रसाद अधिकारी बताए ।
बरुणदेवी मावि खट्टारको पनि हालत उस्तै छ । पशु विज्ञानतर्फको तीनवर्षे कोर्स पढाई हुने यो विद्यालयमा पनि विद्यार्थी पचास प्रतिशत घटेका छन । विद्यालयका प्रधानाध्यापक सन्तोष श्रेष्ठका अनुसार प्राविधिक धारमा अध्ययन गर्न विद्यार्थीको आकर्षण नै देखिदैन । धिमाहा गतिमा चलेको अर्को विद्यालय प्राविधिक प्रशिक्षण केन्द्र पनि हो । यहाँ केहि प्राविधिक धार बन्द भए पनि अहेव पढाई भईरहेको छ ।
सिटिईभिटीमा मात्र विद्यार्थी कम भएका हैनन । बन्द नै नभए पनि शिक्षा तथा मानव श्रोत केन्द्र मार्फत जिल्लामा चलेका विद्यालयहरुमा समेत विद्यार्थीको संख्या कम देखिन्छ । शिक्षा तथा मानव श्रोत केन्द्र मार्फत प्राविधिक धारतर्फको पढाई हुने जिल्लामा ७ वटा विद्यालय छन । ती विद्यालय मध्ये ४ वटामा बालीविज्ञान र ३ वटामा सिभिल इन्जिनियरिङको पढाई हुन्छ । यो शिक्षा कक्षा ९ देखि १२ सम्म लागु गरिएको छ । जसका कारण पनि सिटिईभिटी तर्फका प्राविधिक धारका विद्यालयलाई केहि असर गरेको छ ।
तथ्यांक व्यवस्थित छैन
प्राविधिक शिक्षाको अवस्थाका बारेमा जिल्लामा एकीकृत तथ्यांक नै छैन । शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई सिन्धुलीका अनुसार जिल्लामा सिटिईभिटीबाट सम्बन्धन प्राप्त गरेका १३ वटा विद्यालय रहेको रेकर्ड छ । इकाईको तथ्यांकमा नभएका अन्य विद्यालयहरुमा प्राविधिक शिक्षा पढाई भएको रेकर्ड भेटिएका छन । सम्बन्धन कतिले लिए र कति बन्द भए शिक्षासँग तथ्यांक छैन । कति विद्यालयमा कति विद्यार्थीले अध्ययन गरेका छन वा छैनन भन्ने पनि एकीकृत तथ्यांक पाउन गाह्रो छ । शिक्षा समन्वय ईकाईकै तथ्यांकमा नभएका केहि विद्यालयहरुमा प्राविधिक शिक्षा बन्द भएको पाईएको छ । जुन रेकर्ड कार्यालयमा छैन ।
शिक्षा कार्यालयका सूचना अधिकारी दुर्गा बहादुर भुजेलका अनुसार शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाईको काम समन्वय गर्ने मात्र हो । आवश्यक परे खोज्ने हो नत्र तथ्यांक खोजी नै हुदैन । उनले प्राविधिक धारका विद्यालय धेरै खुलेका कारणले पनि विद्यार्थी पाउन नसकिएको बताए । कति विद्यालयले विद्यार्थी पाउन सकेनन भन्ने समेत जानकारी नभएको पाईएको छ ।
