स्थानीय तहमा बेरुजु बढ्दै छ । नागरिकका तर्फबाट स्थानीय तहमा अनियमितता रहेको आरोप लागि रहेको छ । बजेट पारदर्शी बनाउन, बिशेष गरि कोरोना भाईरस रोकथाममा स्थानीय तहहरुको भूमिका र खर्चका बारेमा पनि बारम्बार प्रश्न उठिरहेका छन । स्थानीय तहका काममा पारदर्शिता कायम गर्नु र उनीहरुलाई सजक बनाउने क्रममा कमलामाई नगरपालिकाका मेयर खड्ग खत्रीसँग सम्पादक बिमला पाण्डेले बजेट, विकास निर्माण, बेरुजु, वेरुजु फस्र्यौट र कोरोना नियन्त्रणमा भएका प्रयास तथा खर्चका बारेमा गरिएको कुराकानी जस्ताको तस्तै प्रस्तुत गरिएको छ ।
– कमलामाई नगरपालिकाको गत वर्षको बजेट कति हो ?
कमलामाई नगरपालिकाको गत वर्षको बजेट १ अर्व ६ करोडको हाराहारीमा थियो ।
– नगरपालिकाको चालु आर्थिक वर्षको बजेट कति छ ?
यो वर्ष कमलामाई नगरपालिकाले एक अर्ब १६ करोड ४७ लाख १२ हजार ६ सय ६० रुपैंया बजेट विनियोजन गरेको छ ।
– पूँजीगत र चालु खर्चको अवस्था (आव २०७६÷०७७ मा) के छ ?
पूजीगत र चालु खर्चको अवस्था हेर्दा कमलामाई नगरपालिकाको बजेट विकास निर्माणमा बढी खर्च भएको छ ।
– गत वर्ष भएका महत्वपूर्ण विकास निर्माणका कामहरु के थिए ?
गत वर्षको महत्वपूर्ण काम भनेको पहिलो कुरो त सिन्धुलीगढीमा युद्ध संग्राहालय निर्माणको लागि नेपाली सेनाद्वारा साढे चार करोडको टेन्डर भएकोमा सो को निर्माणको काम भईरहेको छ । दोस्रो कुरा हामीले ‘नगरवासीको चाहना, उज्यालो नगरपालिका हाम्रो कामना’ भन्ने नाराका साथ नगरपालिकामा गएको वर्षको बजेटबाट विद्युतका सामग्रीहरु खरिद गरेका छौं । दशैं अगाडी नै बिै जसो ठाउँमा बत्ति बाल्ने काम सम्पन्न गर्छौं । अर्को भनेको नगरपालिकाले गएको वर्ष खर परालको छानो अन्त्य गर्न बजेट छुट्याएको थियो । जस्ता खरिद भईसकेको छ । वर्षाको कारणले काम हुन सकेको छैन । हिउँद लागेपछि त्यो काम पुरा गर्छौं । तेस्रो पाटो भनेको सडक पिच गर्ने काम हो । यो वर्ष पनि त्यो काम निरन्तर भईरहेको छ । पोहोरको बजेटलाई बिचमा लकडाउन तथा कोभिड १९ को कारणले धेरै सडकहरु अधुरा रहेका छन ती काम यो वर्ष पुरा हुदैछन । यसैगरि हामीले कमलामई नगरपालिकाको तर्फबाट गएको साल हामीले चार वटा स्वास्थ्य केन्द्रहरु बन्ने काम अगाडि बढेका छन । ती मध्ये दुई वटा स्वास्थ्य केन्द्रका भवन सम्पन्न भईसकेका छन भने २ वटा निर्माणाधिन अवस्थामा छन । यसैगरि पर्यटनको क्षेत्रमा हेर्दा सिन्धुलीगढी लगाएत कमलामाई मन्दिर परिसरमा पिकनिक स्पोर्टको निर्माणका लागि बजेट छुट्याएका थियौं । जुन लकडाउनका कारणले अगाडि बढाउन सकिएको छैन । आजाद स्मृति पार्क निर्माणका लागि टेन्डर गरिएको थियो जो काम अगाडि बढीसकेको छ । यसरी हेर्दा गत वर्षका बजेटमा पूर्वाधार यी भए भने शिक्षाको क्षेत्रमा हामीले वाल कक्षा नभएका विद्यालयमा बालकक्षा सञ्चालन गरियो, मावि निमावि स्कुलहरुमा दरबन्दी नभएको स्थानका दरबन्दीको व्यवस्था गरिएको छ । यस्तै विद्यालयलाई प्रविधिमैत्री बनाउनका लागि कम्प्युटर, आइटिको व्यवस्थापन र पुस्तकालयको व्यवस्था गरिएको छ । स्वास्थ्यका क्षेत्रमा सबै वडामा स्वास्थ्य चौकी, शहरी स्वास्थ्य क्लिनिक पु¥याउने काम भएको छ । कमलामाई नगरपालिकाले गरेका मुख्य काम यीनै हुन । यस्तै हामीले खानेपानीको व्यवस्थापनमा पनि जोड दिएका छौं । खानेपानी लिन जानका लागि नगरबासीलाई आधा घण्टा भन्दा बढीको दुरी कायम नहोस भन्ने उद्देश्यले काम भएको छ । यो साल सबै स्थानमा खानेपानीको व्यवस्थापन गरिसक्छौं ।
– बजेटको मुख्य श्रोत के हो ?
स्थानीय रुपमा संकलन हुने कर नै नगरपालिकाको मुख्य आय श्रोत हो । संघिय सरकार र प्रदेश सरकारबाट प्राप्त पूँजीगत र चालुगत रुपमा आउने सशर्त र विशेष बजेट पनि नगरपालिकाको विकास बजेटको श्रोत हो ।
– कर संकलनको अवस्था के छ ?
लकडाउनको कारणले गर्दा तोकेको लक्ष्यमा त पुग्न सकेनौं तर पनि सन्तोष जनक कर उठेको छ । अहिले हामीले चार करोड भन्दा माथि कर संकलन गरेका छौं ।
– तपाईको नगरपालिकामा बेरुजु र बेरुजु फस्र्यौटको अवस्था के छ ?
बेरुजुको अवस्था पहिलेको तुलनामा कम छ र धेरै फस्र्यौट गरेका छौं । हामीसँग थोरै मात्र बेरुजु उठ्न बाँकी रहेको छ । अहिले ३ वर्षको बेरुजु उठ्न चार करोड ७१ लाख ७५ हजार ८ सय ३२ रुपैंया रहेको छ । यसमध्ये २ करोड ८१ लख ८४ हजार १७५ रुपैंया बेरुजु फस्र्यौट भईसकेको छ ।
– बेरुजु फस्र्यौटमा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत लगाएत नगरको टिमले के भूमिका निभाउनु भएको छ ?
प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत, नगरको टिम, लेखा शाखा सबै लागेर नगरपालिकामा बेरुजुलाई शुन्य पार्नुपर्छ भन्ने अभियानमा छौं । हामीसँग रहेका बेरुजुलाई असुल उपर गर्नुपर्छ र उपभोक्ता समिति वा जो कोहिमा भए पनि असुल उपर गर्ने अभियानमा छौं हामी । कार्यालय भित्र भएमा त झन तुरुन्तै असुल उपर गर्छौं ।
– बजेट विनियोजन, स्वीकृति, खर्च प्रतिवेदन, वेरुजु फस्र्यौटको व्यवस्था एउटै पदाधिकारीबाट सम्पादन हुदा स्वार्थ बाझिन सक्ने अवस्था आउन नदिन के कस्तो कानुनी तथा संस्थागत व्यवस्था मिलाईएको छ ?
कानुनी रुपमा भन्दा नेपाल सरकारले तोकेकै नियम हो । हाम्रो स्थानीय तहमा भन्दा बेरुजु जसको नाममा छ कुनै पनि गतिविधि गर्दा बेरुजु असुल उपर नगरेसम्म त्यस्ता गतिविधिमा संलग्न गराईने छैन । जस्तो उपभोक्ता समितिमा बसेको व्यक्ति छ भने पुनः उपभोक्ता समितिमा बस्न दिईने छैन, कर्मचारी वा कसैको नाममा बेरुजु छ भने तुरुन्तै असुल गराईने छ । सायद कमलामाई नगरपालिकामा जनप्रतिनिधि र कर्मचारीको बेरुजु रहेको अवस्था पनि छैन ।
– कोभिड १९ ले विकास निर्माण तथा बजेटमा के प्रभाव पारेको छ ?
कोभिडले पूर्वाधारको बजेटलाई धेरै असर गरेको छैन । सांसद विकास कोषको समयमा खर्च नभएको केहि रकम कोभिड कोषमा हालिएको छ । स्थानीय रुपमा संकलन भएको रकम खर्च गरेका छौं । कोभिडले विकासमा प्रभाव त पारेको छ । सकभर विकासको बजेट कोभिडमा खर्च गरेका छैनौं । लकडाउनका कारण असार मसान्तमा काम सकिनुपर्ने ठेक्काका काम समयमा सकिएनन । अर्को पशु बधशाला बनाउने काम गर्न सकेनौं । फोहोर मैला व्यवस्थापनमा मेसिन ल्याई उद्योग चलाउने योजनाको काम हुन सकेन । केहि गरिहाल्नुपर्ने काममा प्रभाव पारेको छ । हामीलाई कोभिड १९ ले समस्या निम्त्यायो । त्यसलाई चालु वर्षमा परिपूर्ति गर्न लाग्नुपर्छ । कमलामाई नगरपालिकामा ३० प्रतिशत विकास निर्माणका काममा असर गरेको छ ।
– कोभिड १९ नियन्त्रणमा के के काम भएका छन ?
कोभिड १९ नियन्त्रणमा नीतिगत रुपमा नेपाल सरकारले नि ग¥यो र हामीले पनि लकडाउन ग¥यौं । र कोभिड १९ नियन्त्रणका लागि आह्वान ग¥यौं । सबैभन्दा पहिले कमलामाई नगरपालिकाले यो सदरमुकाममा आइसोलेसन वेड निर्माणको लागि सिन्धुली अस्पताललाई मनिटर दियो । व्लड चेक गर्नका लागि मेसिन दियो । विभिन्न चरणमा हामीले पिपिई सेट, मास्क, सेनिटाईजर उपलब्ध गराउँदै गएका छौं । क्वारेन्टाईन पनि कमलामाई नगरपालिकाले व्यवस्थित ढंगले क्वारेन्टाईन निर्माण ग¥यो । सकभर पायक पर्ने ठाउँ जतिमा विदेशबाट आएका र हाम्रो नजरमा परेका मान्छेलाई क्वारेन्टाईनमा राखेर, परिक्षण गरेर मात्र घर पठाएका छौं । कुनै पनि बेला बाहिरबाट आउने मान्छेलाई स्वाव परिक्षण गर्न सामग्री छैन भनेका छैनौं । उनीहरुलाई क्वारेन्टाईन राख्न व्यवस्था गर्न सक्दैनौं भनेका छैनौं । क्वारेन्टाईनमा राखिएका मान्छेलाई खान लगाएतको व्यवस्थापन गरेका छौं । यो कोभिड १९ नियन्त्रणमा स्वास्थ्य क्षेत्रमा गरेको काम हो । सँगसँगै लकडाउन लाग्यो चैतमा । नगरवासीलाई चैत, बैशाख र जेठमा भाँडामा चामल हाल्न समस्या हुने समय हो । यो अवधिमा नगरपालिकाले पीडित, खाद्यान्न अभाव भएका व्यक्तिहरुलाई राहत बाँड्यो । जुन राहत ८ हजार बढी व्यक्तिलाई राहत बाँड्यो । सँगसँगै सामाजिक सुरक्षा भत्ता पनि २, २ महिना गरेर २ चोटी बाँडेका छौंं । सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउनेलाई अग्रिम भत्ता दिएर होस, तलब दिनेलाई समयमा तलब दिएर होस । राहत वितरण गरेर होस जनतालाई परेको समस्यामा कमलामाई नगरपालिकाले राहत दिने काम गरेको छ । स्वास्थ्य सामग्रीको पनि कुनै कमी गराएको छैन । जुन बेलामा पिपिई सेट, थर्मल गन, मास्क नपाईरहेको अवस्था थियो त्यो बेलामा पनि आफ्नो बुता र दमले भ्याएसम्म स्वास्थ्य संस्थाहरु, सुरक्षा निकाय तथा अन्य सरोकारवालालाई समेत व्यवस्थापन ग¥यो ।
– कोभिड १९ नियन्त्रण तथा रोकथाममा हालसम्म कति बजेट खर्च भएको छ ? र श्रोत व्यवस्थापन कसरी गर्नु भएको छ ?
कोभिड १९ नियन्त्रणमा अहिलेसम्म खर्च भएको जम्मा अस्पताललाई दिएको सामग्री, ८ हजार बढीलाई दिएको राहत लगाएतमा २ करोड १४ लाख रुपैंया पैसा कमलामाई नगरपालिकाले खर्च गरेको छ । त्यो खर्च पनि विपत व्यवस्थापनका लागि छुट्याईएको बजेट, कर्मचारीको तलब काटेर हालिउको पैसा, जनप्रतिनिधिहरुको सेवा सुविधा कटौती गरेर हालिएको रकम, तालिम गोष्ठी र टिएडिएबाट कटौती गरेको रकम कोभिड १९ मा हालेर खर्च गरिएको छ । त्यस्तै विभिन्न संघसंस्थाले गरेको सहयोग समेत त्यहि कोषमा हालेर खर्च गरिएको छ ।
– कोभिड नियन्त्रणमा आगामी कार्य योजना के छ ?
सुरुमा हामी कोभिड १९ ले तरंगित भयौं तर यहि रोगलाई मुख्य आधार बनाई रहनु हुदैन । किनभने यसले अर्थतन्त्र धरापमा पर्ने भयो । त्यसैले लकडाउनलाई खुकुलो गरि हाम्रा विकास निर्माणका कामलाई गति दिन थाल्यौं । किनभने मजदुरहरुले काम गरेर खान पाउनुप¥यो । विकासका कामलाई अगाडि बढाएपछि राहत बाँड्ने हैन काम गरेर खान पाउने वातावरण बनायौं । दोस्रो कुरा जो बाहिरबाट आउनु भएको छ उहाँहरुलाई आफ्नो बाँझो रहेका जमिनलाई उब्जा बनाएर अगाडि बढ्नुस भन्यौं । तेस्रो अर्को कुरा कोभिड १९ को कारणले विभिन्न क्षेत्रहरु तहस नहस छन । अप्ठ्याराहरु छन । ति अप्ठ्याराहरुलाई मध्येनजर गर्दै आगामी दिनमा कोभिड १९ को कारणले यो गर्न पाईनौं त्यो गर्न पाइनौं भन्ने अवस्था नरहोस । अब भौतिक दुरी कायम गरेर हाम्रा गतिविधिहरु सञ्चालन गर्नुपर्छ र यहि रोगलाई आधार बनाएर हामीले पछाडि फर्किने हो भने हाम्रो विकासको गति पछाडि पर्छ । यसले गर्दा अब कमलामाई नगरपालिकाले बाहिरबाट आएका मान्छेलाई क्वारेन्टाईनमा राख्ने, पिसिआर चेक गर्ने र पोजेटिभ देखिए आइसोलेसन राख्ने र नेगेटिभ देखिए घरमा पठाउने योजनामा छ ।
– कोभिड १९ नियन्त्रणमा संघिय सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय सरोकारवालासँगको सहकार्य कस्तो छ ?
समन्वयको हकमा भएको छ । समन्वय भन्दा पनि आर्थिकको कुराले समस्या पारेको छ । प्रदेश र केन्द्रीय सरकारले त्यसको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । जस्तो कमलामाई नगरपालिकाको वडा नं ६ मा पचास वेडको आइसोलेसन बन्दै छ । जसमा प्रदेश सरकारले बनाउने आदेश दियो । आदेश आउनासाथ सर्वदलीय बैठक, विपदको बैठक बसेर निर्णय गरेका काम थालियो । कमलामाई नगरपालिकाले जग्गा उपलब्ध गरायो । डिटेल स्टमेट ग¥यो । बाग्मति प्रदेश सरकारले ९७ लाख रुपैंया दिएको छ । कमलामाई नगरपालिकाले ३ लाख नगद दियो । अन्य पानी, दमकल, जेसिवि, ड्रम ट्रकको व्यवस्थापन गरेको छ । जिल्लाका स्थानीय तहहरु, सामाजिक संघसंस्था, व्यवसायीहरु, नागरिकहरुको सहयोग रहेको छ । उक्त आइसोलेसन व्यवस्थापन लगाएतका काममा पनि कमलामाई नगरपालिका सहयोग गर्न तयार छ । यस्तै गरि समन्वय र सहकार्य तीनै तहका सरकार, नागरिक, संघसंस्था, स्वास्थ्य संस्थाहरु, सरकारी निकाय, सुरक्षा निकायबीच हुन आवश्यक छ ।
