बिमला पाण्डे
सिन्धुली । कमलामाई नगरपालिकाको बजेट विनियोजन तथा योजना छनौटको चरण सकिन लाग्दा महिला सदस्य तथा दलित महिला सदस्यहरुले बजेट विनियोजनमा सहभागिता जनाउन नपाएको गुनासो गरेका छन । वडाध्यक्षहरुले आफुहरुलाई बजेट विनियोजनमा सहभागि नगराएको भन्दै उनीहरुले गुनासो गरेका हुन ।
ओरेक नेपालको सहकार्यमा क्रियाशिल पत्रकार महिला सिन्धुलीले शुक्रबार सिन्धुलीमाढीमा आयोजना गरेको आव २०७५÷०७६ को कार्यक्रममा महिला सहभागिता विषयक अन्तरक्रियामा महिला सदस्यहरुले यस्तो गुनासो गरेका हुन ।
कमलामाई नगरपालिका वडा नं. ५ की सम्झना रोकायाले बजेट विनियोजनको बैठक नै गुमराहमा राखेर माइनोटमा सहि गराएको बताईन । गाउँ र वस्ती स्तरको योजना छनौटमा सहभागि भएकी उनी योजना छनौटपछि बजेट विनियोजन गर्ने बेला बजेटबारे जानकारी लिन समेत नपाएकोमा दुःख लागेको बताईन । ‘अध्यक्षको मनोमानीमा बजेट विनियोजन भयो, हाम्रो बुझ्न पाउने अधिकार हनन भएको छ ।’
यस्तै वडा नं. ४ की वडा सदस्य तथा कार्यपालिका सदस्य शिवकुमारी रायमाझीले पनि वडाको बैठकमा वडाध्यक्ष नवोलाउने गरेको बताईन । कार्यपालिका सदस्यको वडाको काममा कुनै भूमिका नहुने भन्दै वडाध्यक्ष बैठकबारे जानकारी समेत नदिने गरेको उनले बताईन ।
यस्तै कनपा ६ की दलित महिला सदस्य तारादेवी वि.कको पनि गुनासो देखियो । महिला सहितका लक्षित वर्गका लागि योजना छनौट गरिएको भए पनि बजेट तर्जुमा भने नगरिएको उनको भनाई छ । यसैगरि वडा नं. ८ की महिला सदस्य एवम् कार्यपालिका सदस्य मिठू दर्लामीले पनि वडास्तरीय योजना छनौट गरिएको तर बजेट नछुट्याइएको बताईन । उनले कार्यपालिका सदस्य बैठकमा सहभागि नगराउन नगरपालिका मेयरकै वडालाई निर्देशन भएको वडाध्यक्षबाट जानकारी पाएको पनि बताईन । ‘हामी पहिले वडा सदस्य हो, त्यसपछि कार्यपालिका सदस्य । वडाको जिम्मेवारी निभाउन पाउनुपर्छ ।’
यता कनपा ११ की दलित महिला सदस्य रेशममाया विकको गुनासो पनि उस्तै पीडादायक देखिएको छ । चालु आर्थिक वर्षको बजेट स्थानीय सहकारीमा हालेको तर दलित समुदायले ऋण समेत लिन नपाएको उनको दुखेसो छ । पीछडिएका दलित महिलाका लागि कार्यक्रम लानै कसैले नमान्ने उनको गुनासो छ ।
वडाका सबै काममा वडाध्यक्षले हस्तक्षेप गर्ने गरेका कारण वडाका महिला सदस्यहरु ओझेलमा परेका छन । अझ उनीहरुसँग माइनुट पढेर हस्ताक्षर गर्ने क्षमता समेत देखिदैन । जे निर्णय लेखेर हस्ताक्षर गर्नु भन्यो त्यहि सहि गर्ने गरेको पाईएको सर्च फर कमन ग्राउण्डका कार्यक्रम संयोजक बिमला कडायतले बताईन । जनप्रतिनिधिहरुसँग जिल्लाका तीनवटा पालिकामा काम गरिरहेको आफ्नो संस्थाले धेरै महिला जनप्रतिनिधिहरु निर्णय प्रक्रियामा सहभागि नहुने गरेको र माइनुट नै नपढी सहि गर्ने गरेको पाएको बताईन । उनका अनुसार महिला जनप्रतिनिधिहरु अधिकांशले पढ्न नजान्ने अवस्थाका रहेकाले झनै समस्या रहेको छ ।
कमलामाई नगरपालिका सिन्धुलीका उपमेयर मञ्जु देवकोटाले वडाको बैठकमा सहभागि नभई र निर्णयमा चित्त नबुझेमा हस्ताक्षर नगर्न जनप्रतिनिधि महिलालाई सुझाव दिएकी छिन । उनले भनिन ‘निर्णय चित्त नबुझे नोट अफ डिसेन्ट लेख्नुहोस, सहि नगर्नुहोस । सहमति बेगर आएका निर्णय नगरपालिकालाई स्वीकार्य हुनु छैन ।’
देवकोटाले महिलाका उत्थानका लागि लैंगिक रणनैतिक योजना बनाउन थालिएको बताइन । उनले गत वर्ष महिला लक्षित बजेट नछुट्याउँदा नगरपालिका नै विवादित बनेको भन्दै अबको आवमा त्यस्तो नहुने पनि बताईन ।
