सिन्धुली / कमलामाइ नगरपालिका सिन्धुलीले बुधबारदेखि अन्तराष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवस मनाईरहेको छ । दिवसका अवसरमा बुधबार नगरपालिकाको सभाहलमा महिलाका कानुनका विषयमा छलफल भईरहदा नगरपालिकाको सरसफाई क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिक महिलाहरु भने यो विषयमा अनविज्ञ थिए ।
हरेक दिन विहान ४ बजेदेखि १० बजेसम्म र दिउँसो १ बजेदेखि ५ बजेसम्म उनीहरुलाई कामको समय नगरपालिकाले निर्धारण गरेको छ तर उनीहरुलाई श्रमिक महिलाका हितका बारेमा जानकारी नै छैन । हलकै तल्लो तलामा रहेको वातावरण शाखामा भेटिएका ती महिलाहरुले ‘केहि कार्यक्रम हामीलाई थाहा हुदैन’ एकै स्वरमा भने ।
श्रमिक महिला दिवस के हो ? कहिले मनाईन्छ र केका लागि मनाईन्छ उनीहरुलाई थाहा छैन । ‘थाहा त त्यति छ जागिर स्थायी भईदिने हुन्थ्यो, नगरपालिकाले उनीहरुलाई अरु कर्मचारी सरह विदा लगाएतका सुविधा देओस ।’
दैनिक ज्यालादारीमा काम गर्ने यहाँका सरसफाई कर्मचारीहरु यतिबेला तलबी भएका छन । सरसफाई अर्थात सडक सफा गर्ने महिला र पुरुष कर्मचारीबीचमा श्रम र ज्यालामा विभेद छैन तर पनि नगरपालिकाले दिन सक्ने धेरै सुविधा पाउन नसकेको गुनासो छ उनीहरुको ।
श्रम ऐन अनुसार हरेक कामदारले रोजगारदाताबाट श्रमिकले पाउने आधारभूत पारिश्रमिकको आधारमा उपदान, सञ्चयकोष वा सामाजिक सुरक्षा सम्बन्धि हकको व्यवस्था गरेको छ । उनीहरुको माग पनि त्यहि व्यवस्थासँग मिल्दोजुल्दो छ ।
सरसफाई कर्मचारी अनिता मल्लिक भन्छिन – ‘कामबाट खुशी छौं, हातमुख जोड्न पाएका छौं, घरभाडा तिर्न पुगेकै छ दुख सुख त हुन्छ नै तर बुढेसकालमा कता जानु ? त्यसको पीर छ ।’ ‘उपादान दिन र स्थायीका लागि नगरपालिकाले व्यवस्था गरिदिए हुने जस्तो लाग्छ’ उनले थपिन ।
महिलाका विशेष अवस्था हुन्छन, सुत्केरी, महिनावारी यस्तै । यस्तो अवस्थामा उनीहरुलाई उचित विदाको व्यवस्था छैन । महिनावारीका बेलामा काम गर्न निकै गाह्रो हुने उनीहरुको भोगाई छ । ‘गाह्रो भयो’ भन्दैन उनीहरु । राधिका खत्री भन्छिन, ‘भन्नै लाज लाग्छ ।’ चाडबाडमा सरसफाई कर्मचारीले अरु कर्मचारी सरह विदा पनि पाउँदैनन । शनिबार विदा पाउँछन तर उनीहरुलाई विरामी विदा छैन । ‘विशेष अवस्थामा महिलाले विदा पाउनु अधिकार हो’ भन्ने समेत उनीहरुलाई जानकारी छैन ।
विदाका दिनमा लगाईएको कामको थप ज्याला भने उनीहरुले पाउँदैनन । उनीहरुलाई काम लगाउँदा पाउने सेवा सुविधाको कुनै सर्त छैन । श्रम ऐनलाई हेर्ने हो भने कामदारको अनुमति लिएर काम लगाउन सकिने र त्यसरी बढी समय काममा लगाउँदा नियमित रुपमा काम गर्दा पाउने आधारभूत पारिश्रमिकको डेढी पारिश्रमिक दिनु पर्ने व्यवस्था छ ।
कमलामाई नगरपालिकाका वातावरण शाखा प्रमुख प्रकाशचन्द्र कार्की भन्छन, नगरपालिकाले दैनिक ज्यालादारीबाट अस्थायी कर्मचारी बनाएको छ । तर त्यसको कुनै सर्त छैन । शनिबार विदा दिने गरिएको छ । चाडवाडमा काम हेरेर थोरै धेरै विदाको व्यवस्था नगरपालिकाले गरेको छ ।
कमलामाई नगरपालिकाले यो वर्षदेखि कर्मचारीलाई पोशाक भत्ता भने दिन थालेको छ । सरकारी कर्मचारीले पाउने सुविधा उनीहरुले पाउँछन । विमाको लागि १० हजार छुट्टाएको छ । बिमा गराउने तयारी भएको छ । सरसफाईमा चाहिने सामान पनि नगरले उपलब्ध गराउँछ । कार्कीका अनुसार सरसफाईको कामको कुनै टुंगो र समय नहुने हुँदा विदाका बारेमा नगरपालिकाले कुनै मापदण्ड बनाएको छैन ।
